Đại Nghi T́nh

 

Trích thư gửi một huynh trưởng Học Giả 

(…) 

Về chuyện Đại Nghi T́nh với Đại Tín Tâm, Suzuki bàn một cách chung chung như vậy, có thể hơi khó h́nh dung trong thực tế. Em được học là Đại Nghi T́nh với Đại Tín Tâm không phải lúc nào cũng vận dụng như nhau. Nếu ḿnh theo sự phân chia các tŕnh độ nhận thức thành 4 giai đoạn như trong Đại Thừa khởi tín luận (?) th́: 

Ở ba giai đoạn đầu Đại Nghi T́nh (và Tự Lực) là chính : 

            Ba giai đoạn đó là: 

  1. Hữu nhi bất vô:

Biết có mà không biết không, chỉ biết tới chính đề không nghĩ tới phản đề, tức tin tưởng mù quáng, cuồng tín, không biết nghĩ tới mặt phải mặt trái của vấn đề. 

  1. Vô nhi bất hữu: 

Biết đặt ngược lại vấn đề, biết phủ nhận những ǵ được coi là “sự thật” để tiền bộ, tức áp dụng một loại logique nhị nguyên tương diệt kiểu logique toán : hễ đúng th́ không thể sai, là cái này th́ không thể là cái khác, sự hiểu biết mới phủ nhận sự hiểu biết cũ, chấp nhận phản đề là phủ nhận chính đề … 

  1. Diệc hữu diệc vô: 

Vừa có vừa không, chuyện này đúng không có nghĩa là chuyện ngược lại không đúng, ư thức một sự kiện có thể vừa là cái này vừa là cái khác. Đây là tŕnh độ của các bậc đại hiền.

 
Đến tận cùng của giai đoạn 3 này th́ vận dụng Đại Nghi T́nh là chủ yếu, cũng như phải tin vào sức của chính ḿnh (Tự Lực). 

Từ giai đoạn 3 sang giai đoạn 4, Đại Tín Tâm mới là chính (và cần phải Tha Lực):

  Giai đoạn 4 là Phi Hữu Phi Vô,

không có ḿnh cũng không có người, không có chỗ này, không có chỗ khác, đâu cũng là đây mà đây lại chẳng phải là đâu cả, lúc nào cũng là lúc này mà lúc này cũng chẳng là lúc nào cả (không có kiếp này với kiếp khác …), ai cũng là ta mà ta chẳng c̣n là ai nữa cả. .. Giai đoạn này quá cách biệt với giai đoạn trước, như một vực thẳm mênh mông, tự tri thức ḿnh không làm sao vượt qua nổi, nên cần một sức mạnh bên ngoài (tức Tha Lực, kinh điển gọi là sự ứng cảm của chư Phật cho dễ hiểu). Muốn Tha Lực ấy ảnh hưởng được tới ḿnh th́ người ở giai đoạn 3 phải tự đặt ḿnh trong một trạng thái đón nhận gọi là Đại Tín Tâm. V́ thế ở tận cùng của giai đoạn 3, muốn thoát sang “cảnh giới của Như Lai” th́ chủ yếu phải vận dụng Đại Tín Tâm. 

Ngoài ra “doute philosophique” của Descartes (bản chất ngờ vực của triết học) cũng có thể là “nghi t́nh” theo nghĩa của ḿnh, tuy nó chỉ ứng dụng chủ yếu ở giai đoạn 2 (vô nhi bất hữu), và là một trong những động cơ của sự tiến bộ khoa học cho tới nay. 

V́ anh gửi cho mấy trang sách mà không kèm theo lời chỉ giáo nên em mới dám mạo muội bàn thêm vài hàng về vấn đề lư thú này. Mong sẽ được anh sửa cho những chỗ c̣n nông cạn thiếu sót. 

Kính chúc anh luôn mạnh khỏe và nhiều thành công toại ư.

 

Trở về Mục Lục