24 CÂU HỎI TRẢ LỜI VỀ PHỤC VIỆT
---o---




1/ PHỤC VIỆT LÀ G̀ ?


            Phục Việt là khôi phục lại, và thích nghi hóa những tinh hoa của người Việt Nam, những cái đă làm cho suốt bốn ngàn năm nay, người Việt, nước Việt vẫn c̣n hiện hữu, mặc dù đă phải chịu rất nhiều bảo táp phong ba.

2/ PHỤC VIỆT CÓ PHẢI LÀ MỘT TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ HAY KHÔNG ?


            Không. Nhưng các tổ chức chính trị Việt Nam, ít ra là trong giai đoạn này, nên có tinh thần phục Việt. Lư do v́ tinh thần phục Việt sẽ giúp các tổ chức ấy có được một điểm đồng thuận, một lư tưởng chung, để hóa giải những khác biệt và tiến đến hợp tác với nhau để xây dựng lại đất nước. 


3/ PHỤC VIỆT CÓ PHẢI LÀ MỘT CHỦ THUYẾT CHÍNH TRỊ HAY KHÔNG ?

Không. Phục Việt thuộc về lănh vực văn hóa, có thể khai triển thành Đạo Sống. Bản chất của Phục Việt là không giáo điều, nên có thể dung nạp nhiều chủ thuyết.

4/ TẠI SAO LẠI PHẢI PHỤC VIỆT ?

            V́ tinh hoa của người Việt đă bị che phủ bởi những lớp bụi mờ của lịch sử. Suốt nhiều thế hệ, những phần tử ưu tú của dân tộc Việt Nam đă từ bỏ nền tảng tư tưởng của tiền nhân, cho đó là hủ lậu, và chạy theo học những cái mới. Tuy nhiên v́ đă rời bỏ nền tảng, xa ĺa cội rễ văn hóa của ḿnh, nên họ đă trở thành người của chủ thuyết này, tư tưởng nọ, trước khi là những người Việt Nam. Điều đó đă đưa đến phân hóa trầm trọng, đến chiến tranh huynh đệ tương tàn, đến t́nh trạng băng hoại của Việt Nam hiện nay. Phải khôi phục lại tinh thần Việt Nam trong ḷng mọi người, nhất là thành phần trí thức, để trên nền tảng đó, tiếp thu những cái mới, và xây dựng lại đất nước. 


5/ ĐÂU LÀ TINH THẦN VIỆT ?

            Các truyền thuyết cổ xưa đều cho thấy đó là nghệ thuật dung ḥa hay t́m một thế quân b́nh giữa các nâu thuẩn. Quân b́nh đây là quân b́nh động, tức không cố định, không nằm ở giữa, mà khi thiên bên này, khi thiên bên kia, tùy hoàn cảnh thực tế. Tinh thần Việt cũng là nghệ thuật thích nghi với hoàn cảnh thực tế, một cách uyển chuyển, không giáo điều.

6/ ĐÂU LÀ NGUỒN GỐC CỦA TINH THẦN VIỆT ?

            Đó cũng là nguồn gốc của tư tưởng Trung Hoa, đă cho ra nhiều trường phái, trong đó có Nho và Lăo c̣n thịnh hành đến nay, cũng như Dương học, Mặc học, Danh học, vẫn c̣n được nói tới. 

7/ TINH THẦN VIỆT ĐỐI VỚI VĂN HÓA TRUNG HOA NHƯ THẾ NÀO ?


            V́ cùng chung một nguồn gốc, nên tinh thần Việt và văn hóa Trung Hoa có thể được ví như hai anh em, cùng cha mẹ, nhưng sinh sống trên hai mảnh đất khác biệt. 


8/ C̉N ĐỐI VỚI PHẬT GIÁO ?

            Khi được truyền đến Việt Nam, Phật giáo đă gặp một mảnh đất hoàn toàn thích hợp, nên đă phát triển rất nhanh. Có thể nói mầm mống của Đạo Phật đă có sẳn trong tinh thần Việt, từ trước khi tiếp súc với Phật Giáo.

9/ Ư NGHĨA CỦA RỒNG TIÊN LÀ G̀ ?

            Đó là một cách để diễn bầy thuyết Âm Dương, tức sự dung ḥa các mâu thuẩn, đă nói ở trên. Âm Dương là biểu tượng của những mâu thuẩn luôn có trong cuộc sống : già với trẻ, đàn ông với đàn bà, con người với thiên nhiên, máy móc và con người, tiến bộ và bảo thủ, lập trường và trách nhiệm, đầu tư và tiêu thụ, đối kháng và hợp tác, ôn ḥa và bạo lực, tinh thần và vật chất, học và hành, nhân và quả, tĩnh và động v..v... Tiền nhân ta quan niệm những mâu thuẩn không diệt lẫn nhau, mà ḥa hợp với nhau như Rồng Tiên giao hội, để nảy nở và sản sinh ra hàng trăm đứa con, như trong truyện Rồng Tiên. 

10/ Ư NGHĨA CỦA TRĂM CON LÀ G̀ ?


            Trăm con là phức biến, mỗi đứa một khác, nhưng vẫn cùng một bọc, tức vẫn có chỗ đồng nhất. Đó là nói : trong hiện tượng th́ phức biến, nhưng trong bản thể th́ đồng nhất. 

11) NĂM MƯƠI CON XUỐNG BIỂN, NĂM MƯƠI CON LÊN NÚI LÀ Ư G̀ ?


            Theo truyền thuyết th́ năm mươi con theo cha lên núi, năm mươi con theo mẹ xuống biển, chẳng qua chỉ là sự tiếp nối của biểu tượng Rồng Tiên. Tức là : cái phức biến của trăm con tựu trung cũng vẫn qui về vấn đề mâu thuẩn cơ bản như đă được biểu tượng hóa bởi truyện Rồng Tiên. Năm mươi người con theo cha là Rồng, năm mươi người con theo mẹ là Tiên, rồi cũng sẽ lại giao hội với nhau như Rồng với Tiên từng giao hội, để tiếp tục sinh sôi nẩy nở cho ra muôn ngàn người con khác. Bài học của câu truyện này chính là : Mâu thuẩn cần được dung ḥa, th́ mới cho ra được sự nảy nở. Nói cách khác : có Ḥa th́ mới Hóa. 


12/ THUYẾT NÀY ĐỐI VỚI BIỆN CHỨNG PHÁP TH̀ THẾ NÀO ?


            Thuyết Âm Dương, biểu tượng bằng truyện Rồng Tiên, không phù hợp với loại biện chứng pháp dừng lại ở qui luật phủ định. Loại « hủy thể biện chứng » này cho là mâu thuẩn lúc nào cũng phủ định lẫn nhau. Căn bản của hủy thể biện chứng là Diệt và không Ḥa. Theo đó, phải diệt mâu thuẩn, nhưng, v́ mâu thuẩn lúc nào cũng có, không khi nào diệt hết mâu thuẩn được, cho nên cứ phải diệt măi, không bao giờ ngưng.
Ngược lại, thuyết Âm Dương có thể phù hợp với loại biện chứng không ngừng lại ở phủ định mà đi đến phủ định sự phủ định. Phủ định sự phủ định dẫn trở lại định đề đầu tiên, như phủ định của A là « không A » , phủ định của « không A », tức phủ định của sự phủ định A, th́ lại trở lại A, nhưng trong một điều kiện mới, tức trở lại một cái ǵ giống A, mà không phải là A nữa. Ví như bốn mùa luân chuyển, nhưng xuân này luôn khác với xuân kia.
Có thể nói thuyết Âm Dương bao hàm nhiều loại tương quan giữa các mâu thuẩn, chứ không chỉ quy vào vấn đề « phủ định ». Có nhiều loại tương quan giữa các cập mâu thuẩn được nói đến trong học thuyết Âm Dương. Cần nh́n những rtương quan này một cách toàn bộ, chứ không nên chỉ chú trọng vào một loại tương quan để lư luận một cách máy móc, và hạn hẹp. 


13/ C̉N ĐỐI VỚI THUYẾT DUY VẬT ?


            Cũng phải nh́n Duy Tâm và Duy Vật như một cập mâu thuẩn, được qui định một cách uyển chuyển bởi những tương quan vừa nói ở trên đây. Tâm và Vật phải được dung ḥa, và rốt ráo th́ « Tâm Vật hợp nhất ».

14/ C̉N ĐỐI VỚI TRIẾT HỌC TÂY PHƯƠNG ?


            Gần đây người ta nói là « triết học Tây Phương » không c̣n nữa, với « triết gia cuối cùng » là Sartre (le dernier philosophe) ! Vậy, chúng ta chỉ c̣n có thể so sánh với các giá trị phổ quát ở Tây Phương, chủ yếu là các giá trị Nhân Bản. Các giá trị này hoàn toàn phù hợp với Đông Phương, đặc biệt là Việt Nam.

15/ THẾ NÀO LÀ NHÂN BẢN ĐÔNG PHƯƠNG ?


            Có hai sắc thái. Thứ nhất là coi mọi con người đều có một giá trị thiêng liêng, dù người đó xấu hay tốt, khôn hay ngu, tiểu nhân hay quân tử... Điều này qui định bổn phận giữa con người với nhau. Thứ hai là coi con người là một thành phần của thiên nhiên, như trong một gia đ́nh lớn. Tức là con người phải coi vạn vật như anh em ḿnh, và có bổn phận phải lo cho thiên nhiên vạn vật, chứ không được tàn phá thiên nhiên, vạn vật. Đạo Nhân là Đạo sống cho đúng ư nghĩa cuộc sống con người, bao gồm khía cạnh linh thiêng, và những bổn phận đối với người khác cũng như đối với thiên nhiên, vạn vật.

16/ CÓ KHÁC BIỆT G̀ VỚI NHÂN BẢN TÂY PHƯƠNG ? 


            Không khác ǵ bao nhiêu trong nguyên tắc, mặc dù khía cạnh linh thiêng không phải bao giờ cũng được chấp nhận ở Tây Phương, nhưng có thể khác biệt trong lúc áp dụng. Thí dụ Tây Phương chú trọng nhiều hơn đến « con người cá nhân », bảo vệ triệt để những quyền của « con người cá nhân », có khi bị mất quân b́nh với « con người cộng đồng ». Bên Đông Phương th́ chú trọng nhiều hơn đến « quân b́nh động » giữa « con người cá nhân » và « con người cộng đồng », tùy hoàn cảnh, và không nhất thiết đặt mâu thuẩn giữa « con ngời cá nhân » với « con người cộng đồng » dưới h́nh thức phủ định, thuần túy đối chọi lẫn nhau.


17/ NHÂN BẢN CỦA VIỆT NAM CÓ NÉT ĐẶC THÙ NÀO ?


            Con người cộng đồng của ḿnh tương đối nặng khía cạnh « con người thôn làng », ít ra là cho đến gần đây, trong khi « con người công đồng » của Trung Hoa chẳng hạn, nặng về khía cạnh « gia tộc » hơn, c̣n Nhật Bản th́ tương đối nặng hơn về quốc gia, từ các tiểu quốc cai trị bởi một gịng họ Sứ Quân (ngày nay biến thành các đại công ty ?) cho đến quốc gia Nhật Bản. 

18/ TINH THẦN VIỆT NAM ĐỐI VỚI THIÊN CHÚA GIÁO TH̀ THẾ NÀO ?


            Thiên Chúa Giáo là đạo của t́nh thương, lấy t́nh thương để đạt đến Nhứt Thể với Thiên Chúa, nên trong bản chất không có ǵ không phủ hợp với tinh thần Việt. Truyền thống tư tưởng Đông Phương không chú trọng đến việc nhân tính hóa Thượng Đế, chỉ với dụng ư để cho người ta tự do chọn những biểu tượng của Thượng Đế theo tŕnh độ suy nghĩ và ư thức của ḿnh, chứ không phải là chống lại việc đó. Đạt đến sự Nhứt Thể với cái Tuyệt Đối, cũng là lư tưởng của Đạo Học Đông Phương nói chung và Việt Nam nói riêng. 


19/ LÀM THẾ NÀO ĐỂ PHỤC VIÊT ?


            Bằng cách tạo Ư Thức Phục Việt. Gọi đó là giáo dục cũng được, tuy chữ này tuy có vẻ trịch thượng. Người Việt, được nuôi dưỡng trong ḍng văn hóa Việt, th́ đương nhiên đă có cái bản chất Việt trong ḷng ḿnh rồi. V́ thế, tạo ư thức chỉ là làm phát huy cái bản chất ấy ra, và tránh đi quá trớn, trở thành dân tốc chủ nghĩa cực đoan. 

20/ TRONG ĐỜI SỐNG CỤ THỂ LIỀN BÂY GIỜ CÓ THỂ LÀM G̀ ?


            Liền bây giờ, Phục Việt là biết quư trọng những ǵ Việt Nam, trong mọi sinh hoạt của đời sống hàng ngày. Thí dụ, giữa hai món hàng ta chọn hàng Việt Nam, đi ăn tiệm, ta chọn tiệm ăn Việt Nam, ở hải ngoại, mỗi khi đi chợ, th́ nếu có thể ta chọn chợ Việt Nam, có phim ảnh, triển lăm do người Việt thực hiện ta rủ nhau đi xem, có băng nhạc Việt Nam, ta mua ủng hộ, ta đọc sách báo Việt Nam, gia nhập hội đoàn Việt Nam, tham gia các sinh hoạt của người Việt Nam, nếu có người Việt tranh cử với người sắc dân khác ta cố bầu ứng cử viên Việt Nam, khi có người Việt tranh chấp với người sắc dân khác, ta cố t́m cách bênh vực người ḿnh, khi có đồng hương lâm nạn, ta hết sức giúp đỡ v.v... 

21/ LÀM SAO ĐỂ TRÁNH ĐI QUÁ TRỚN TRỞ THÀNH DÂN TỘC CHỦ NGHĨA QUÁ KHÍCH ?


            Cũng là do tạo ư thức. Phải tránh bài bác những nền văn minh khác một cách rẻ tiền, tránh chê bai, tự cho ḿnh là hơn người. Phải ư thức rằng mỗi văn hóa đều xuất phát từ cái bản chất con người. Mà bản chất ấy th́ chỉ có một. Ví như một cội rễ cho ra muôn ngàn cành lá, hoa trái, nhiều dạng, nhiều vẻ, nhưng đều từ một cội rễ mà ra. Mỗi cành, mỗi lá, mỗi hoa, mỗi trái, đều có chu kỳ thịnh vượng và suy tàn của nó. Ta cũng vậy. Đừng lấy cái tinh túy của ḿnh mà đem so sánh với những mặt kém cơi, suy thoái của các nền văn hóa khác. Phải so sánh cái tinh túy của ḿnh với cái tinh túy của người. Khi đó, tự nhiên ḿnh sẽ thấy ḿnh chẳng thua ai, nhưng cũng không hơn ǵ ai cả. Phải ư thức vun trồng mảnh vườn Việt Nam để làm đẹp thêm cho khu vườn lớn của nhân loại. Và v́ vẻ đẹp của khu vườn lớn ấy, không những ḿnh phải quí trọng văn hóa Việt Nam, mà cũng phải biết quí trọng những nền văn hóa khác. 
Phải ư thức lư tưởng Phục Việt như hành tŕnh t́m về nguồn cội của văn hóa Việt, để qua đó, t́m về nguồn cội Đạo Sống của con người. Lư tưởng đó không phải là hướng đến độc tôn, làm đóa hoa giữa sa mạc, mà là hướng đến hài ḥa, làm khóm hoa trong khu vườn đẹp, tức phải có ta có người, bốn biển là anh em, tám phương là nhà.


22/ TRONG GIAI ĐOẠN LỊCH SỬ HIỆN TẠI VIỆC LÀM NÀO HỆ TRỌNG NHẤT ?

Đó là thoát khỏi t́nh trạng suy thoái hiện tại, và đặt nước nhà trên con đường phát triển. Chính quyền hiện tại là thủ phạm làm đất nước suy thoái, và không qui tụ nổi những điều kiện để đặt nước nhà trên con đường phát triển thực sự, nên công việc quan trọng của giai đoạn hiện tại là thay thế chính quyền ấy bằng một chính quyền v́ dân, do dân đề cử.


23/ THẾ NÀO LÀ PHÁT TRIỂN ?

Là tạo cho người dân một đời sống tốt đẹp hơn. V́ thế phát triển không thể chỉ là phát triển kinh tế, mà c̣n phải bao gồm việc cải tổ xă hội, và bảo vệ môi sinh. Nói cách khác, phát triển phải nhằm vào đối tượng là con người, là môi trường sống của con người, bao gồm môi trường tâm lư, môi trường xă hội, và môi trường thiên nhiên.

24/ CÂU HỎI CHÓT : CỤ TRẦN VĂN ÂN LÀ AI ?


            Là một cán bộ quốc gia trong số hàng trăm ngàn cán bộ quốc gia khác, trong quân đội cũng như ngoài dân sự, với cuộc đời nhiều thất bại hơn thành công, năm nay đă 93 tuổi, nhưng vẫn nuôi hy vọng nh́n thấy nước nhà thịnh vượng !

NGUYỄN HOÀI VÂN
soạn dưới sự chỉ dẫn của cụ Trần Văn Ân - 25/5/1994

Trở về Mục Lục