ĐÔI LỜI VỀ TỰ DO, SỰ CHỌN LỰA CÁ NHÂN VÀ TƯƠNG QUAN TINH THẦN VẬT CHẤT

 

Thế nào là tự do ?

            Thánh Thérèse d’Avila cho “tự do là làm nô lệ Thiên Chúa”. Nhà Phật quan niệm tự do gắn liền với sự hiểu biết (đẩy lùi Vô Minh). Hai tư t ưởng này giống nhau. Nô lệ Thiên chúa là chấp nhận và tuân theo những Quy Luật tối thượng, thường hằng của trời đất. Tôi c̣n nghe trong tai câu thánh vịnh thường được hát trong kinh chiều: “Fidelia omnia mandata ejus, confirmata in seculum seculi: Immuables sont les Lois, confirmées pour l’éternité”. Muốn tuân theo những quy luật ấy th́ phải “biết”. V́ sao sự hiểu biết lại cho ta tự do? Xin lấy một thí dụ: Trong trời đất này có một quy luật quan trọng là “luật rơi” (loi de la pesanteur). Nếu ta biết rơ “luật rơi” th́ ta có thể làm ra những phương tiện như máy bay, hỏa tiễn … để không những không rơi mà c̣n bay vọt được lên trời, nếu muốn. Tức là sự hiểu biết và tuân phục “luật rơi” cho ta cái tự do rơi hoặc không rơi. Kẻ không biết ǵ về luật rơi không thể có cái tự do đó. Sự hiểu biết cho ta tự do. Anh biết bơi th́ anh có thể tự do di chuyển trên bộ hoặc dưới nước, anh biết thêm môn lặn th́ anh lại thêm tự do đi sâu vào ḷng đại dương nếu muốn … Càng hiểu biết nhiều th́ càng nhiều tự do. Trong phạm vi xă hội cũng vậy. Anh dốt nát u mê, làm chuyện bậy bạ, tưởng ḿnh tự do, nhưng điều đó sẽ mang lại những hậu quả tai hại, làm giảm bớt tự do của anh sau đó. Thí dụ “tự do” ăn cắp, sau đó ngồi tù, “tự do” lái xe ẩu, sau đó nằm viện, băng bột, hết cục cựa … 

Sự chọn lựa của cá nhân: 

            Cá nhân thực sự chọn lựa, hay bị quy tŕnh hóa (program) để trong một t́nh thế nào đó, sẽ chọn lựa theo một chiều hướng nhất định? Chắc chắn là chúng ta có bị quy tŕnh hóa. Anh thích đàn bà, chị thích đàn ông, là một quy tŕnh hiển nhiên. Nhưng người ta vẫn nghĩ là ḿnh có tự do chọn lựa (libre arbitre). Những anh ba phải th́ cho là có tự do chọn lựa, nhưng tự do đó bị hạn chế trong một số chọn lựa đă được « program » sẵn. Tôi nghĩ rằng khi nói “tôi chọn” th́ vấn đề nằm ở cái “tôi” nhiều hơn là sự “chọn”. Cái tôi chỉ là một tập hợp do những nhân duyên phức tạp cấu tạo nên, v́ thế sự chọn lựa không thể là ǵ khác hơn là kết quả của những nhân duyên ảnh hưởng vào nó. Và trong đó đương nhiên là có những Quy Luật tối thượng như đă nói ở trên. V́ thế, thánh Paul có nói: “tôi sống nhưng không phải là tôi sống, mà là chính Chúa sống trong tôi”. Tức là sự lựa chọn của tôi trong cuộc sống tùy thuộc những Quy Luật kết tụ trong điều mà tôi gọi là Ư Chúa. Đức Ki Tô cũng nói: “ sợi tóc trên đầu người rơi xuống cũng là do ư muốn của Cha trên trời” (có lẽ phần nào để an ủi những anh chàng hói đầu !). 

Vật chất và tinh thần: 

            Con người đương nhiên là có vật chất và tinh thần. Vấn đề là cái nào quy định cái nào? Tinh thần do vật chất ngày càng tinh vi hóa thành, hay tinh thần có trước, và quy định sự tiến hóa của vật chất ? Coi chừng, nếu quư vị chọn giả thuyết thứ 2, th́ có thể cũng sẽ phải chấp nhận là con chó, con mèo, cũng có linh hồn và ư thức b́nh đẳng với chúng ta đấy ! V́ nếu tinh thần có trước, thể xác là cái máy trao cho tinh thần kia sử dụng, th́ súc vật chẳng qua chỉ là những bộ máy, tuy không được tinh vi bằng con người , không cho phép chúng nói chuyện, suy nghĩ, lư sự cùn như chúng ta mà thôi, chứ cái tinh thần làm chủ các bộ máy ấy, có thể cũng chẳng khác ǵ chúng ta. Cũng như người đi xe đạp, nay đi xe hơi, máy bay, nh́n có vẻ khác nhau nhưng bỏ các cái máy kia đi th́ anh nào cũng như anh nấy ! Người bị bệnh ở năo bộ, có khi sống như súc vật, chẳng qua chỉ là cái máy bị hư đi đó thôi, chứ ông chủ bộ máy vẫn vậy. Có khi các bệnh nhân ấy chỉ sống như cây cỏ. Vậy cây cỏ cũng có ư thức? cũng có linh hồn? Nhiều tín ngưỡng cho là con người có thể đầu thai vào cây cỏ? Xin để quư vị tiếp tục “mặc niệm” v́ quan trên đă dạy là chỉ được viết một trang, nên không dám dông dài hơn.

Xin kính chào quư bác và quư anh chị.

 

Trở về Mục Lục